Europa trekt 30 miljard uit voor AI, de VS geeft twintig keer zoveel

Tot zeven AI-gigafabrieken, samen tot 30 miljard euro waard. Dat is het pakket waarvoor de Europese Commissie deze week de aanbesteding opende: 10 miljard euro aan publiek geld van de EU en lidstaten samen, plus minstens 20 miljard euro aan private investeringen die de Commissie hoopt los te maken.

Zet het naast de tegenpartij. Amerikaanse techbedrijven geven dit jaar meer dan 600 miljard dollar uit aan datacenters. Het Europese pakket is ruim twintig keer kleiner. OpenAI's eigen Stargate-project alleen al staat voor 500 miljard dollar aan compute-plannen, Anthropic voor 50 miljard.

Achttien landen tekenen, Nederland betaalt liever mee

Achttien lidstaten ondertekenden de gezamenlijke inkoopovereenkomst met EuroHPC, de Europese rekenkracht-organisatie: Kroatië, Tsjechië, Denemarken, Estland, Finland, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Hongarije, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Polen, Portugal, Slowakije, Spanje en Zweden. Nederland staat er niet bij. Wel is Nederland een van de zeven landen die meebetalen aan het bredere programma, samen met Frankrijk, Duitsland, Italië, Spanje, Finland en Portugal.

Verantwoordelijk commissaris Henna Virkkunen noemt de rekenkracht een kwestie van overleven, niet van comfort.

"Access to the raw scale of computing power within AI Gigafactories is a strategic necessity for Europe."

Consortia kunnen zich tot 12 november aanmelden. Bouwen begint in 2027, verspreid over minstens zeven lidstaten, met de mogelijkheid om over grenzen heen samen te werken. Voor de chips tekende Brussel intentieverklaringen met AMD, Nvidia en Qualcomm: alle drie Amerikaans, iets wat bij een plan onder de vlag van "technologische soevereiniteit" opvalt.

Wie gaat dit eigenlijk gebruiken?

Mistral, het bekendste AI-bedrijf van Europa, doet niet mee. Het bedrijf investeerde zelf 1,2 miljard euro in Zweedse datacenters en haalt apart honderden miljoenen op voor een faciliteit bij Parijs. Dat roept een simpele vraag op: als de grootste Europese speler zijn eigen rekenkracht regelt, voor wie bouwt Brussel deze fabrieken dan?

Achttien Europarlementariërs stelden de Commissie een vergelijkbare vraag over de afhankelijkheid van één chipleverancier. Een woordvoerder van de Commissie wilde daar niet direct op ingaan. Er is ook een timing-probleem: het plan is gericht op het trainen van modellen, terwijl de sector juist verschuift naar inferentie, het daadwerkelijk draaien van modellen bij gebruikers. Microsoft, Google Cloud en AWS bouwen daar al aparte infrastructuur voor.

En van de publieke 10 miljard staat volgens critici nog niet alles vast. Een flink deel hangt af van een meerjarenbegroting die de EU nog moet goedkeuren. Het financieringsmodel vraagt bovendien 65 procent private inleg, wat nu al voor vertraging zorgt.

Voor Nederlandse organisaties die met AI werken, verandert dit vandaag niets aan welk model je kunt draaien of tegen welke prijs. Wat het wel is: een signaal over waar de rekenkracht van morgen vandaan moet komen, en hoeveel onzekerheid daar nog in zit. Reken de komende jaren niet op een Europees alternatief voor Amerikaanse of Chinese modellen puur op basis van dit plan. Kijk naar wat er in 2027 daadwerkelijk uit de grond komt, niet naar het bedrag in het persbericht.

Volgende Stap

Datasoevereiniteit is voor veel Nederlandse organisaties al een overweging bij modelkeuze, los van of Brussel zijn gigafabrieken op tijd bouwt. Wil je weten wat dat vandaag al betekent voor jouw leverancierskeuze? Neem contact op.