Samenvatting: Volt wil een 800MW AI-gigafabriek bouwen in de Rotterdamse haven, aangedreven door windenergie van de Noordzee. Het plan is onderdeel van een Europese tender voor vijf supercomputerclusters, gedekt door een EU-fonds van €20 miljard. Voorwaarde om mee te dingen: de overheid moet rekencapaciteit vooraf afnemen. Het kabinet weigert — geen ruimte in de begroting, de markt moet het zelf oplossen. Gevolg: Nederland is uit de race voor EU-financiering. Duitsland zei €805 miljoen toe en dingt wel mee. Initiatiefnemer Han de Groot gaat solo, maar de weg naar €5 miljard aan private financiering wordt een stuk steiler.

Een 800MW rekenfabriek in de Rotterdamse haven

Volt, een Nederlands datacenter-bedrijf, kondigde eerder dit jaar aan een AI-gigafabriek te willen bouwen in de haven van Rotterdam. Niet een gewoon datacenter. Een industriële rekenfabriek van maximaal 800 megawatt, bedoeld voor het trainen en draaien van frontier-modellen op Europese bodem.

De locatie heeft al een hoogspanningsaansluiting op het net. Eneco levert windstroom van de Noordzee. Bouwstart staat gepland voor 2027, als voldoende klanten zich hebben vastgelegd. De investering: rond de €5 miljard.

CEO Han de Groots framing is helder: "Rekenkracht is de nieuwe olie." Wie zijn eigen rekencapaciteit beheert, behoudt zijn digitale onafhankelijkheid. Wie dat niet doet, blijft afhankelijk van Amerikaanse giganten als Microsoft en Google. Het idee klopt — de vraag is of de uitvoering haalbaar is zonder overheidsbetrokkenheid.

De EU betaalt €20 miljard voor vijf supercomputerclusters

De achtergrond is Europees. De Europese Commissie reserveerde €20 miljard voor vijf AI-gigafabrieken, verdeeld over het continent. Elk cluster levert minimaal 300 megawatt rekencapaciteit. Volt leidt de Nederlandse inschrijving en wil één van die vijf clusters naar Rotterdam halen.

Maar er zit een voorwaarde aan de EU-tender vast. De lidstaat moet rekencapaciteit vooraf afnemen — een commitment van de overheid als anker voor de private investering. Zonder dat anker, geen inschrijving.

Het kabinet kiest voor de markt — en verliest de tender

Staatssecretaris Willemijn Aerdts liet weten dat er geen ruimte is in de begroting voor grootschalige afname van rekencapaciteit. Een adviesrapport van Ecorys stelde dat Nederlandse partijen in de nabije toekomst waarschijnlijk geen frontier-modellen zullen trainen die zo'n schaal vereisen. En kleinere faciliteiten, zo redeneerde het kabinet, volstaan voor de meeste toepassingen.

Dat mag zo zijn. Maar de consequentie is concreet: Nederland is uit de race voor de €20 miljard aan Europese financiering. Die keuze kost niet alleen geld — het sluit Nederland ook buiten de kring van landen die straks zelf rekencapaciteit produceren.

Duitsland zegde €805 miljoen toe. Dat land dingt wél mee.

Han de Groot gaat solo

Volt trekt zich niets aan van de kabinetsbeslissing, althans niet publiekelijk. De Groot schreef op LinkedIn: "Onze ambitie blijft onverminderd: Nederland uitbouwen tot producent van AI-rekenkracht." Het bedrijf werft nu rechtstreeks commerciële klanten, bouwt partnerships met kennisinstellingen en werkt aan een tussenoplossing — een kleinschalig platform voor AI-modelinzet.

Of dat voldoende is om €5 miljard aan private financiering te overtuigen zonder overheidsgarantie, is de open vraag. Investeerders in dit soort projecten rekenen op lange contracten en een stabiele afnemer. Een enkele overheid als ankerklant maakt dat verhaal een stuk makkelijker te vertellen.

Wat ik hier van vind

Nederland heeft een goede positie voor dit soort infrastructuur: directe toegang tot Noordzeewind, een strategische havenpositie, bekabeling naar de rest van Europa. Het kabinet heeft niet ongelijk dat de markt in principe dit soort investeringen kan dragen.

Maar industriepolitiek werkt zo niet. Duitsland wacht niet op de markt. Frankrijk ook niet. De EU-tender is geen filosofisch debat over marktwerking — het is een wedstrijd wie het eerste €800 miljoen kan committeren om tientallen miljarden terug te krijgen.

Wat me meer zorgen baart dan de beslissing zelf, is de redenering. "Kleinere faciliteiten volstaan voor de meeste toepassingen" is nu misschien waar. Over drie jaar weet je het niet meer. Rekenkracht die niet bestaat, bouw je niet in een jaar.

Volgende Stap

Wil je begrijpen wat AI-soevereiniteit in de praktijk betekent voor jouw organisatie — welke afhankelijkheden je hebt en hoe je ze beheert? We denken graag mee over een onafhankelijke AI-strategie.

→ Plan een AI Strategie Sessie of bekijk onze workshops voor teams.

Dit is een artikel van AI Centrum Nederland. Volg de blog om op de hoogte te blijven.

Rotterdam wil Europa's AI-rekenfabriek bouwen — het kabinet zegt nee