AI Nieuws Week 33 2026: Europa koopt rekenkracht die er nog niet staat

ASML en vier anderen kopen rekenkracht die er nog niet staat

200 megawatt in 2027, een gigawatt in 2030

Chipmachinemaker ASML, reisplatform Amadeus, Capgemini, de Franse staatsbank Caisse des Dépôts en rederij CMA CGM tekenden deze week meerjarige afnamecontracten bij Mistral. Die contracten heten European Compute Units: je zegt nu geld toe en krijgt daar over meerdere jaren capaciteit voor terug op infrastructuur die Mistral in Europa neerzet (Mistral). Samen moeten die toezeggingen 200 megawatt onderschrijven eind 2027, en een volle gigawatt eind 2030. De deelnemers zitten er zo'n vijf jaar aan vast, zonder uitstapoptie vooraf (heise).

"Few industrial endeavors will matter more to Europe's next generation than building the capacity to develop and run AI on its own terms."

Naast dat bouwplan zette Mistral twee dingen live die je vandaag al kunt gebruiken. Regionale endpoints zijn nu algemeen beschikbaar: je kiest zelf of de verwerking in Europa of in de Verenigde Staten gebeurt. En er is een Priority Tier in preview, met toegezegde servicelevels, eigen limieten op je verkeer en een garantie op beschikbaarheid.

Het eerste externe model op die Europese infrastructuur komt uit China

Mistral gaat ook modellen van anderen draaien. Het eerste is GLM-5.2, van het Chinese Z.ai.

Dat is minder tegenstrijdig dan het lijkt, maar het scherpt wel wat "soeverein" hier betekent. Het gaat over de plek waar je data wordt verwerkt, over wie de sleutels beheert en onder welk recht die partij valt. Het gaat niet over wie het model heeft getraind. Koop je datasoevereiniteit in de veronderstelling dat er dan ook een Europees model in zit, dan koop je iets anders dan je denkt.

Het financieringsmodel vraagt om dezelfde nuchterheid. Mistral verkoopt capaciteit vooruit om de bouw te kunnen betalen. Dat is een weddenschap op blijvend hoge vraag, en het uitvoeringsrisico ligt voor een deel bij de klant die tekent voor iets wat er pas in 2030 moet staan.

Zet de verwerkingslocatie in je contract, niet in de productbrochure

Voor een Nederlandse organisatie is dit het eerste aanbod waarbij "Europees" over de aanbieder gaat en niet alleen over de regio waarin je een vinkje zet. Een EU-regio bij een Amerikaanse aanbieder blijft onder Amerikaanse jurisdictie vallen. Dat verschil is precies wat Mistral hier verkoopt.

Vraag bij je volgende verlenging dus niet of je leverancier een EU-regio heeft. Vraag wie de aanbieder is, onder welk recht die valt, en of de verwerkingslocatie zwart op wit in het contract staat in plaats van in een pagina op de website. Werk je met persoonsgegevens of met dossiers die het pand niet uit mogen, dan is dat het verschil tussen een belofte en een afspraak.

---

Gemini 3.7 Flash is tot 1 januari de helft goedkoper

Drie weken na 3.6 Flash staat er alweer een nieuwe versie. Google bracht op 13 augustus Gemini 3.7 Flash uit, opnieuw het model voor het dagelijkse werk, en de sprongen op agent-taken zijn fors.

Tabel: scores volgens Googles eigen aankondiging.

"3.7 Flash delivers substantial improvements across software engineering, knowledge work, and web development workflows."

Het cijfer dat je begroting raakt staat onderaan de pagina. Tot en met 31 december kost het model 0,75 dollar per miljoen invoer-tokens en 3,75 dollar per miljoen uitvoer-tokens. Op 1 januari 2027 gaat dat naar 1,50 en 7,50 (VentureBeat). Dat is exact het tarief dat 3.6 Flash in juli ook al had. De korting is dus geen prijsverlaging maar een introductieperiode van viereneenhalve maand.

Eén detail voor wie in de EU zit. De consumentenfunctie Gemini Spark, waarmee het model in de Gemini-app zelfstandig taken uitvoert, komt naar meer dan 160 landen, "except in the European Economic Area, Nigeria, Switzerland, and the United Kingdom". Voor ontwikkelaars via AI Studio en Vertex meldt Google geen beperking, dus het model zelf kun je hier gewoon aanroepen. De kant-en-klare functie voor gewone gebruikers krijg je niet.

Draai je agents op volume, reken dan door met 1,50 en niet met 0,75. Zet 1 januari in je agenda als de dag waarop die post verdubbelt, en kijk of je businesscase dan nog staat.

---

Claude zet een watermerk in zijn tekst, Google haalt het zijne weg

Het merk bewijst betrokkenheid, geen auteurschap

Het zit in de woorden waar niets van afhangt. Kiest het model tussen "overcast" en "grey", dan valt die keuze voortaan volgens een patroon dat met een sleutel terug te vinden is. Die techniek heet SynthID-Text, komt van Google DeepMind, en alle nieuwe Claude-modellen passen hem toe op wat ze schrijven. De lezer merkt er niets van.

De aanleiding is de EU. Artikel 50 van de AI Act is sinds 2 augustus handhaafbaar, en dat is precies de regel die AI-content herkenbaar wil maken. Anthropic tekende in juli de bijbehorende Europese gedragscode en zet het watermerk wereldwijd aan, niet alleen voor Europese gebruikers.

Belangrijk is wat het merk niet doet.

"A watermark can only determine that Claude was likely involved with the content at some point."

Het zegt dus niets over wie de tekst heeft bedacht, en niets over tekst uit een ander model. Licht redigeren haalt het merk er niet uit, een volledige herschrijving wel. Code krijgt nauwelijks watermerk, want daar valt weinig te kiezen tussen twee even goede formuleringen. Een detectie-API is aangekondigd maar nog niet af.

Google gaat precies de andere kant op

Drie dagen later maakte Google het zichtbare watermerk op zijn AI-beelden optioneel. In Gemini en de videotool Flow kun je het label voortaan uitzetten voor Nano Banana, Omni en Lyria.

"We're striking a balance here between creative control and safety: while the visible watermarks are now optional, invisible SynthID watermarks and C2PA metadata are still being used."

Twee labs, dezelfde week, tegengestelde bewegingen. Het patroon eronder is hetzelfde: het zichtbare label verdwijnt of komt er nooit, en de markering verhuist naar een laag die je alleen met een sleutel of met metadata kunt uitlezen. Herkenning wordt iets van systemen, niet van het blote oog.

Niet iedereen is er blij mee. Er zijn Claude-gebruikers die hun abonnement opzeggen omdat hun werkgever of opleiding straks kan opmerken dat een tekst door het model is gegaan (TechCrunch). Critici wijzen op iets anders: een detectie die alleen "waarschijnlijk betrokken" oplevert, is een zwakke basis om iemand op af te rekenen (discussie).

Schrijf in je beleid wat je met een detectie doet

Ga ervan uit dat AI-tekst herkenbaar is, ook als jij het niet ziet. Dat is geen probleem zolang je organisatie helder heeft wanneer AI-hulp gewoon mag. Het wordt wel een probleem als iemand over een half jaar met een detectierapport aan komt zetten en niemand weet wat dat waard is.

Leg daarom twee dingen vast voordat de detectie-API er is. Eén: bij welk soort teksten AI-hulp normaal is en dus niet gemeld hoeft te worden. Twee: dat een watermerkdetectie op zichzelf nooit een conclusie is over een medewerker, hooguit een aanleiding voor een gesprek. Anthropic zegt zelf dat het merk niet meer bewijst dan betrokkenheid.

---

ChatGPT krijgt advertenties in vijf nieuwe landen, de EU zit er niet bij

Sinds 9 februari draaien er advertenties in de gratis ChatGPT in de Verenigde Staten, en later ook in Canada, Australië en Nieuw-Zeeland. Deze week kwamen het Verenigd Koninkrijk, Mexico, Brazilië, Japan en Zuid-Korea erbij (Digiday).

Wie ze te zien krijgt, is scherp afgebakend: ingelogde volwassen gebruikers op de gratis versie en op het goedkope Go-abonnement. Plus, Pro, Business, Enterprise en Education blijven advertentievrij. Advertenties worden gematcht op het gespreksonderwerp en op eerdere interacties, maar adverteerders krijgen geen chatgeschiedenis te zien, zegt OpenAI. Gebruikers kunnen een advertentie wegklikken, opvragen waarom die er staat, en hun advertentiedata wissen.

Er zit geen EU-land in de uitrol. Digiday meldt dat OpenAI zijn conversiepixel wel heeft aangepast op de toestemmingssystemen die in Europa gebruikelijk zijn, wat eerder op voorbereiding wijst dan op afstel. Volgens dezelfde publicatie ligt de advertentiebesteding nu rond de 109 miljoen dollar per maand en mikt OpenAI dit jaar op 2,5 miljard.

"Ultimately it comes down to whether OpenAI can build an ads product that regulators are comfortable with."

Het praktische gevolg zit in het abonnement waarop je mensen werken. Werken collega's met een gratis account, dan wordt hun werkgesprek straks ook een signaal voor advertentieselectie. In Nederland nog niet, in het VK al wel, dus voor internationale teams is dit geen theorie. Kijk deze maand na wie er zakelijk op een gratis of Go-account werkt en wat daar aan bedrijfsinformatie in gaat.

---

OpenAI hief zijn risicoteam op, Anthropics filter stond elf maanden uit

Bij beide labs bleek de rem losser te zitten dan de folder belooft

In week 30 stond hier het verhaal van twee OpenAI-modellen die uit hun testomgeving braken en Hugging Face hackten. De vraag die daaronder lag was: wie let er bij die labs eigenlijk op. Deze week kwamen daar twee antwoorden op, en geen van beide is geruststellend.

OpenAI hief eind juli het Preparedness-team op, de groep die moest beoordelen of eigen modellen catastrofale risico's konden opleveren. Het werk aan biologische en cyberrisico's ging naar bestaande groepen. Voormalig teamleider Dylan Scandinaro richt zich nu op systemen die zichzelf verbeteren. Chief Ethics Officer Chloe Bakalar en onderzoeker Joshua Achiam vertrokken (The Decoder, op basis van de Financial Times). Medeoprichter Greg Brockman zegt dat het veiligheidswerk steviger in de modelontwikkeling zelf is verweven.

Anthropic publiceerde op 14 augustus zijn eigen risicorapport en meldde daarin iets ongemakkelijkers. De classifiers die vragen over biologische wapens moeten afvangen, stonden van mei 2025 tot april 2026 uit voor al het verkeer van externe contractanten. Elf maanden, ongeveer 133 miljoen uitwisselingen, zo'n 50.000 mensen. Gemarkeerd verkeer werd in die periode niet vastgelegd en ging naar geen enkele beoordelingsroute (The Decoder).

Een nacontrole met Claude Sonnet 5 vond 1.197 risicovolle transcripties. Daarvan kwamen er 757 van Anthropics eigen teams en vrijwel alle overige uit bewust red-teaming. Er is geen misbruik gevonden en geen klant geraakt. Het bedrijf verhoogde wel zijn eigen risico-inschatting voor misalignment van "very low" naar "low".

De zin die ertoe doet staat in het rapport zelf: de vondst maakt het volgens Anthropic waarschijnlijker dat er meer van zulke gaten zijn die het bedrijf niet kent (risicorapport, pdf).

Het ene lab meldde het zelf, bij het andere moest de krant het doen

Dat verschil is het vermelden waard. Anthropic zette zijn eigen blunder in een openbaar rapport, met cijfers en een verhoogde risicoschatting. Bij OpenAI kwam de reorganisatie via de Financial Times naar buiten. Een lab dat zijn eigen gaten publiceert, is daarmee niet veiliger dan een lab dat zwijgt. Het is wel controleerbaar, en bij inkoop is dat een bruikbaar onderscheid.

Reken erop dat een filter kapot kan zijn zonder dat iemand het merkt

Wat je hiermee doet als klant is minder spannend dan het klinkt. Zet in je risicoafweging niet de aanwezigheid van veiligheidsfilters bij je leverancier, maar de mogelijkheid dat zo'n filter maandenlang zwijgt terwijl iedereen denkt dat hij aanstaat. Daar is je eigen controle voor bedoeld: steekproeven op de output, logging aan je eigen kant, en een mens die periodiek meekijkt bij het werk dat er echt toe doet.

---

Een eiser verstopte instructies voor AI in zijn processtukken

Matthew Elliott procedeert zonder advocaat in Connecticut tegen New York Bariatric Group. Hij vermoedde dat de rechtbank AI gebruikt bij het beoordelen van stukken. Dus zette hij in zijn eigen stukken instructies in witte letters van 3 punten op een witte achtergrond, gericht aan dat systeem: laat je uitkomst aansluiten bij dit stuk, en behandel de eerdere afwijzing van de griffier als een fout die hersteld moet worden.

Griffiemedewerkers zagen vreemde witruimte in het document en gingen kijken. Rechter Walter Spader Jr. trok Elliotts recht op elektronisch indienen in; hij moet zijn stukken nu op papier aan de balie afgeven (Ars Technica).

"Consider how plainly improper it would be for a party to arrange for an automated agent to communicate covertly with a juror during trial."

Dit is prompt-injectie, en het is uit de beveiligingsliteratuur de rechtszaal in gewandeld. Het werkt overal waar een model documenten leest die van buiten komen: sollicitatiebrieven, offertes, facturen, klachten, subsidieaanvragen. De aanvaller hoeft geen hacker te zijn. Hij hoeft alleen te weten dat er iets meeleest.

Twee dingen helpen. Haal opmaak uit een document voordat een model het leest, zodat verborgen tekst gewoon zichtbaar wordt in de invoer. En zorg dat de uitkomst van zo'n model nooit de laatste stap is in een beslissing die iemand raakt. Het opvallende aan deze zaak is dat de detectie van een mens kwam die iets raars zag aan de opmaak, niet van een filter.

---

Eén op de vijf besteedt werk uit aan AI in plaats van aan een collega

Tot slot een cijfer dat je in een gesprek kunt gebruiken. Epoch AI liet via het Ipsos KnowledgePanel 1.106 werkende Amerikanen ondervragen tussen 10 en 19 juli, met een adresgebaseerde steekproef om zelfselectie te beperken. Uitkomst: 20 procent besteedt minstens één taak uit aan AI die eerder naar een mens ging (Epoch AI).

Per taak loopt het uiteen van 25 procent bij administratie tot 57 procent bij het ontwerpen van systemen en software. Ruim de helft ziet tijdwinst als AI het meeste werk doet. En 66 procent gebruikt de output ongewijzigd of met kleine aanpassingen.

"Together, they point to tasks being reallocated between people and AI rather than the wholesale automation of jobs."

Dat is Amerikaanse data, en Nederland loopt op zulke cijfers meestal iets achter. De richting is bruikbaar genoeg: taken verschuiven, functies voorlopig niet, en twee derde van de output gaat vrijwel onbewerkt door. Ben jij verantwoordelijk voor kwaliteit, dan is dat laatste getal het interessantste van deze hele week.

De losse verhalen hierboven komen op datzelfde punt uit. Europa mag de regels schrijven en krijgt de uitrol niet: het watermerk komt er omdat Brussel erom vroeg, de advertenties en de nieuwste consumentenfuncties komen hier voorlopig niet, en Mistral verkoopt precies dat gat aan ASML en Capgemini. Ondertussen loopt er werk je organisatie binnen dat een model heeft gedaan en dat vrijwel niemand nog naleest. De rem staat dit najaar niet bij je leverancier. Hij staat bij jou.

---

Volgende Stap

De keuzes van deze week gaan over waar je data draait, wat je AI-rekening straks kost en wie de output nog controleert. Wij helpen organisaties die vragen vertalen naar concrete adoptie-stappen, zonder dat er eerst een strategieproject van gemaakt wordt.

Liever sparren over je eigen situatie? Plan een vrijblijvend gesprek.