Overstapkosten cloud vervallen in 2027, ook voor je AI-tool
Wie een AI-tool in de cloud afneemt, kon vooral hopen dat vertrekken meeviel. De Data Act maakte daar al een recht van. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) zegt nu hoe zij dat gaat handhaven.
Op 19 oktober publiceerde de toezichthouder een conceptleidraad over de overstapregels. De reden: de drie grootste cloudaanbieders bedienen volgens de ACM 75% van de markt.
"Als klanten makkelijker kunnen overstappen, stimuleert dit concurrentie tussen cloudaanbieders op prijs en kwaliteit, waar gebruikers van profiteren."
— Manon Leijten, bestuurslid ACM (nieuwsbericht)
Wat staat er in de ACM Data Act-leidraad?
De Data Act (Verordening (EU) 2023/2854) geldt sinds 12 september 2025. De leidraad werkt de hoofdstukken 6 tot en met 8 daarvan uit. Het is een concept, geen beleidsregel, en het richt zich vooral op aanbieders.
Het stuk gaat over vier dingen: vrij overstappen, informatie vooraf, gratis API's, en bescherming tegen overheden buiten de EU.
Ook contracten van vóór 12 september 2025 moeten zijn aangepast (randnummer 46, verder rn.).
Geldt dit ook voor SaaS en je AI-tool?
Ja, met voorwaarden. Het nieuwsbericht noemt alleen IaaS. De leidraad zelf noemt drie leveringsmodellen (rn. 40): IaaS (servers en opslag), PaaS (een platform om op te bouwen) en SaaS (software in de browser). Software die je als dienst afneemt en in de cloud gebruikt, "kan" volgens de ACM een dataverwerkingsdienst zijn (rn. 34).
AI staat er zelfs letterlijk in. In voorbeeld 3.1 stapt een klant over naar een andere CRM-dienst "waar hij beter gebruik kan maken van AI-toepassingen". Daarop zijn de overstapregels van toepassing. Copilot of ChatGPT noemt de leidraad nergens, en de definitieve duiding komt van de rechter (rn. 37).
De grenzen staan er ook:
- de rechten liggen bij de organisatie die het contract sluit, niet bij de medewerker die de tool gebruikt (rn. 49);
- het overstaprecht geldt naar een dienst van hetzelfde type of naar eigen beheer (rn. 63 en 64);
- software die lokaal draait met een abonnement is geen digitale dienst (rn. 34);
- maatwerk is van een deel van de plichten uitgezonderd en een testversie van alle; de aanbieder moet dat vooraf melden en in het contract zetten (rn. 44 en 104).
SaaS en PaaS moeten gratis open interfaces bieden. Zolang er geen Europese normen zijn, krijgt de klant zijn data in een gangbaar, machineleesbaar formaat (art. 30 Data Act). Voor IaaS geldt geen API-plicht, wel functionele gelijkwaardigheid na de overstap.
Of een fijngetuned model, prompts of de instellingen van een agent mee moeten, regelt de leidraad niet apart. Bedrijfsgeheimen hoeft een aanbieder niet vrij te geven (rn. 129). Daar zit de grijze zone voor AI-tools.
Wat mag een aanbieder nog rekenen?
Tot 12 januari 2027 alleen kosten die rechtstreeks met de overstap samenhangen: dataoverdracht (egress) en technische ondersteuning, zoals datatransformatie of testen (rn. 110 en 111). Kosten die niet in het contract staan mogen niet worden doorberekend (rn. 103), en die van een ingehuurde derde partij ook niet (rn. 111). Daarna zijn overstapkosten verboden.
Bij parallel gebruik wisselen de oude en de nieuwe dienst data uit. Dan mag nu en ook na 2027 de werkelijke prijs van dataoverdracht worden doorberekend, maar geen ondersteuning (rn. 115 en 116).
Twee dingen blijven wel geld kosten. Bij een contract voor bepaalde tijd mag een evenredige boete bij voortijdig opzeggen, niet hoger dan wat de klant tot de einddatum had betaald (rn. 114). En eigen migratiewerk blijft voor de klant; de ACM noemt overstappen zelf "een ingrijpend proces waar organisatorische kosten bij komen kijken".
De termijnen hebben grenzen: opzeggen in maximaal 2 maanden, overgangsperiode maximaal 30 dagen, opvragingstermijn minstens 30 dagen (rn. 94). Verlengen kan (rn. 97 en 98).
De grote drie rekenden bij een volledig vertrek al geen egress meer, onder voorwaarden (The Register). Vanaf 12 januari 2027 maakt de wet dat afdwingbaar, ook bij een gedeeltelijke overstap.
Wat een aanbieder vooraf moet vertellen
Een aanbieder moet volgens de leidraad vooraf melden (rn. 85 tot en met 104):
- in welk gebied de dienst draait;
- naar welke machineleesbare formaten de klant kan exporteren, en met welke tools;
- een uitputtende lijst van data die mee kunnen, en wat erbuiten valt;
- alle overstapkosten en een eventuele boete;
- bekende technische beperkingen en de geschatte duur van een overstap;
- maatregelen tegen toegang door overheden buiten de EU.
Dat sluit aan bij de handreiking van BZK over AI in software-updates, die ook toegang tot eigen data bij opzegging noemt. Bij de Belastingdienst en Microsoft ontbrak precies die werkbare exit.
De check hieronder zet kosten en vragen per dienst op een rij, met een mail voor je leverancier.
Interactief
Exit-check voor je AI-tool
Volgens de leidraad
Maak eerst drie keuzes
Kies hierboven de dienst, overstap of parallel gebruik, en het moment. De uitkomst verschijnt hier.
Geen juridisch advies. Gebouwd door AI Centrum Nederland naar de conceptleidraad Cloud van de ACM en de Data Act, stand 19 oktober 2026.
Reageren kan tot en met 6 november
De ACM vraagt waar handvatten ontbreken en welke niet aansluiten bij de praktijk. Reacties gaan naar acm-post@acm.nl, onder vermelding van "consultatie Leidraad Cloud".
Los daarvan kan een Nederlands bedrijf altijd bij de ACM klagen, ook over een buitenlandse aanbieder. De ACM stuurt de klacht door naar de bevoegde toezichthouder (rn. 13).
Helemaal vast staat het kader niet. In juli 2026 onderhandelde Brussel nog over uitzonderingen voor oudere contracten en voor kleinere aanbieders van SaaS en PaaS (Greenberg Traurig).
De NCTV schreef op 16 oktober dat eigen Europese "cloud-, data- en AI-capaciteiten" en open standaarden nodig zijn "om lock-in te voorkomen" (NCTV). De overstapregels zijn daar het juridische deel van.
Volgende Stap
Wil je per AI-tool weten waar je data staan en wat vertrekken kost? Neem contact op, dan lopen we je contracten samen door. Een breder kader voor AI-afspraken staat in de governance-checklist.
Headerbeeld: gegenereerd door AI Centrum Nederland. Tijdlijn: AI Centrum Nederland, naar de conceptleidraad Cloud van de ACM (19 oktober 2026).
Lees ook
Anthropic beursgang: wat verandert er voor Claude-klanten?
Anthropic beursgang: het verlies van $80,7 mld is grotendeels papier. Wat de S-1 zegt over je Claude-contract, het cloudkanaal en je exit-route.
Lidstaten willen minder cookiebanners, Parlement moet nog
De lidstaten legden hun standpunt over de Digitale Omnibus AVG vast: minder cookietoestemming, een meldpunt per land en ruimte voor AI. Nog geen wet.
Microsoft laat EU-partner meekijken bij toegang tot je data
Een EU-partner kijkt mee als Microsoft-engineers bij je data komen, en de sleutel mag in je eigen HSM. Wat al werkt, wat in test is en wat niet afgedekt is.
Hoe AI-ready is jouw organisatie?
Doe de gratis AI-Readiness Scan: 9 vragen, 2 minuten, direct een persoonlijk advies.