Kabinet wil 25.000 ambtenaren minder en rekent op AI

Het kabinet wil bij het Rijk rond 25.000 fte minder en rekent daarbij op AI. In de bijlage bij dezelfde brief staat dat twintig jaar digitaliseren juist meer werk opleverde.
Staatssecretaris Eric van der Burg (BZK) stuurde de brief op 26 oktober naar de Kamer (Kamerbrief). De pers las er vooral een bezuiniging in, met AI als gatenvuller (NOS, Computable). Welke taken AI overneemt, weet het kabinet pas begin 2027. Voor een ondernemer is de brief een maatstaf: eerst je taken op een rij, dan pas rekenen.

Wat er in de Kamerbrief Slagvaardige Overheid staat
De kabinetten Schoof en Jetten boekten samen een taakstelling in op het ambtelijk apparaat. Die loopt volgens de brief "in tien jaar op tot €3,5 miljard": 901 miljoen euro in 2027, oplopend tot 3,5 miljard per jaar in 2035 (Kamerbrief, bijlage). Bloomberg noemt dezelfde bedragen (Bloomberg via The Star).
Computable schrijft "binnen acht jaar". In de brief staat tien.
Politie, Defensie en onder meer het OM zijn uitgezonderd; het gaat om departementen, inspecties en uitvoeringsdiensten. Daar werkten eind 2025 160.016 fte, 46.500 meer dan in 2018.
Hoeveel banen dat kost, hangt af van welke salarisschalen de korting raakt. De bijlage houdt het op "een grove inschatting" van "om en nabij de 25.000 fte". Dat is 15,6 procent. Per organisatie loopt het uiteen: vaak rond 20 procent minder personeel, soms 45, in een enkel geval 60.
Waarom de AI-plannen pas in 2027 komen
AI krijgt in de brief één eigen alinea, onder de actielijn "De Rijksdienst wordt productiever". De inzet is "om AI steeds breder toe te passen", binnen de grenzen van beveiliging, datakwaliteit en soevereiniteit. Dat vraagt volgens de brief om "het fundamenteel herzien van werkprocessen".
In het eerste kwartaal van 2027 komt het kabinet "met ambitieuze doelstellingen en besparingsplannen over hoe AI kan worden ingezet". De Kamer vroeg in een VVD-motie om 20 procent productiviteitswinst door AI (motie Verkuijlen); dat percentage neemt de brief niet over.
Welke taken AI overneemt, staat er dus nog niet. Zo hoort de volgorde ook, vind ik: eerst de processen op tafel, dan het rekenwerk.
Computable schrijft dat het kabinet chatbots wil inzetten om burgers 24 uur per dag te woord te staan. Het woord chatbot staat niet in de brief. Over AI in de inkoop is de brief iets specifieker: het kabinet gaat "systematisch onderzoeken waar AI kan worden doorgevoerd".
Digitaliseren leverde eerder méér werk op
In de bijlage, die de berichtgeving oversloeg, kijkt het kabinet terug op twintig jaar taakstellingen. De tweede les:
"Overschat de formatieve effecten van digitalisering en AI niet. [...] De beloftes van minder kosten en formatie zijn echter niet ingelost. Het leidde tot nieuwe taken, tot meer capaciteit en tot meer inhuur."
— Bijlage bij de Voortgangsbrief, "Lessen uit eerdere taakstellingen" (Kamerbrief)
Dat het kabinet op AI rekent en tegelijk opschrijft dat automatiseren geen krimp opleverde, is eerlijker dan de koppen. Ook waar AI veel werk overneemt, komt er ander werk bij. Bij Anthropic maken agents al meer uren dan mensen, en toch vergadert de mediane medewerker 20 procent meer, deels door groei.
Gewone efficiency, volgens het CPB realistisch 0,5 procent per jaar, levert ongeveer een derde van het bedrag op. Voor de andere twee derde zijn keuzes nodig "over wat de overheid niet meer, minder, of anders gaat doen".
"Het realiseren van een dergelijke opgave gaat niet lukken met efficiency alleen."
— Eric van der Burg, staatssecretaris van BZK (Kamerbrief)
In de vier pijlers van de taakstelling staat AI niet apart. Digitaliseren en automatiseren vallen onder één pijler, naast eenvoudiger regels, zuiniger bedrijfsvoering en minder controle en advies.
Welke taken laten zich wél automatiseren?
De brief noemt geen taken. Grofweg gaat het om vier soorten werk: klantvragen beantwoorden, gegevens invoeren, controleren en beslissen.
Het onderscheid zit in twee vragen. Lijkt het werk elke keer op elkaar? En beslist een mens iets met gevolgen voor iemand? Herhaalwerk zonder beslissing is automatiseerbaar. Werk zonder vaste vorm is hooguit ondersteunbaar. Zit er een beslissing in, dan blijft er een mens, zoals bij een kredietbeslissing onder de AI Act.
Vul hieronder per soort taak je uren per week in. Het blok deelt in en rekent geen besparing uit.
Interactief
Welke taken kan AI bij jou overnemen?
Vier soorten taken, met een voorinvulling. Pas die aan als het bij jou anders zit.
Vul uren in. De verdeling verschijnt zodra er iets te tellen valt.
Jouw week
Vul uren in. De verdeling verschijnt zodra er iets te tellen valt.
Een indeling, geen besparingsberekening. Gebouwd door AI Centrum Nederland bij de Voortgangsbrief Slagvaardige Overheid (BZK, 26 oktober 2026).
Dat de overheid nog niet weet wat AI kan, verbaast me niet. Bij bedrijven zie ik hetzelfde: licenties gekocht, processen ongewijzigd, en dan gebruikt bijna niemand ze. Wie de taken niet eerst uitschrijft, kan ook niet zeggen welke er verdwijnen.
Wat de brief betekent voor bedrijven
Het kabinet wil toewerken naar één keer uitvragen: wat de overheid al heeft, vraagt ze niet opnieuw. De opdracht voor een structurele oplossing voor gegevensdeling moet binnen twee jaar zijn afgerond. Elk jaar moeten minstens 500 regels worden geschrapt of vereenvoudigd, de helft voor ondernemers.
In de berichtgeving viel de term "één digitaal loket". De brief noemt het principe "altijd de juiste deur" en een project voor een marktplaats waar ondernemers makkelijker zaken doen met de overheid. Resultaten volgen begin 2027.
Welke AI de overheid gebruikt, is nog open. De Belastingdienst stopt met de Microsoft 365-cloud, en de Zweedse regering sloot ChatGPT en Claude af. De brief noemt soevereiniteit als randvoorwaarde, maar kiest nog niets.
Op 1 december debatteert de Kamer erover. Dan blijkt of de Kamer genoegen neemt met een grove inschatting en een AI-plan dat nog niet bestaat.
Volgende Stap
Wil je weten welke taken bij jou echt te automatiseren zijn, vóór je een besparing inboekt? Neem contact op of begin met de AI-scan.
Headerbeeld: Tweede Kamer. Animatie en tijdlijn: AI Centrum Nederland, cijfers BZK.
Lees ook

Zweedse regering sluit ChatGPT en Claude af, Copilot mag wel
De Zweedse regering blokkeert ChatGPT en Claude op werkcomputers, Copilot mag wel. Een AI-beleid tegen schaduw-AI in vier bouwstenen, met de keerzijde.

Inbraak bij Fireworks lekt AI-chats van Notion-klanten
Bij minder dan 1% van de Notion-workspaces lagen AI-chats bij hackers. Het lek zat bij Fireworks, een leverancier die Notion-klanten nooit zagen.

Claude beursgang op 19 november, prijsrange $70 tot $78
Claude beursgang: Anthropic mikt op 19 november voor Nasdaq, $70 tot $78 per aandeel. De prospectus toont een dalende marge op rekenkracht.
Hoe AI-ready is jouw organisatie?
Doe de gratis AI-scan in 3 minuten en krijg een kansenkaart: twee kansen in uren per week, met een plan voor 90 dagen.