Zweedse regering sluit ChatGPT en Claude af, Copilot mag wel

Vanaf maandag 26 oktober kunnen ambtenaren van de Zweedse regering, het Regeringskansliet, ChatGPT en Claude niet meer bereiken vanaf hun werkcomputer. Sveriges Radio Ekot bracht het nieuws vrijdag op basis van interne informatie; SVT, Bulletin en Security.nl namen het over (SVT, Security.nl).

ChatGPT en Claude dicht, Copilot open

Microsoft Copilot mag wel. Het Regeringskansliet heeft die dienst beoordeeld en daarna de beveiliging aangescherpt, schrijft SVT. Welke maatregelen dat zijn, wil de persdienst om veiligheidsredenen niet zeggen (Bulletin).

Fria Tider en Bulletin noemen Copilot een van de goedgekeurde diensten (Fria Tider). SVT verwijst alleen naar Copilot. Of er meer tools op de lijst staan, is niet bekend.

Helemaal weg zijn ChatGPT en Claude ook niet. Een deel van de medewerkers houdt toegang via een AI-platform dat het Regeringskansliet zelf ontwikkelde, meldt de persdienst. Hoe groot die groep is, staat nergens. Het gaat dus om directe toegang, niet om een verbod op generatieve AI (Hurbra). Het Chinese DeepSeek was al beperkt.

De reden: AI-diensten zonder contract

Digitaliseringsdirecteur Mikael Wettercrantz waarschuwde op het intranet dat AI-diensten die zonder contract worden gebruikt gevolgen kunnen hebben voor de informatiebeveiliging. Een interview wees hij af.

"konsekvenser för vår informationssäkerhet" (gevolgen voor onze informatiebeveiliging)

Hoe dat er in de praktijk uitziet, liet een andere Zweedse dienst eerder dit jaar zien. Bij Trafikverket, de beheerder van wegen en spoor, vond de interne audit dat een tiental AI-diensten "utbrett och riskfyllt" werd gebruikt: breed en riskant. Het risico zat in wat medewerkers invoerden én in hoe ze de antwoorden gebruikten (Fria Tider, Hurbra). Security.nl legt die bevinding bij de regering zelf, de Zweedse bronnen bij Trafikverket.

Ook belastingdienst en jeugdzorg blokkeren

Het Regeringskansliet is niet de eerste. De Zweedse belastingdienst Skatteverket en Statens institutionsstyrelse (SiS), die gesloten jeugdzorg en verslavingszorg regelt, hebben al vergelijkbare blokkades (SVT). Security.nl houdt het bij Skatteverket op een verbod in voorbereiding. Kronofogden, de Zweedse deurwaardersdienst, bereidt een besluit voor.

Wat is schaduw-AI, en hoe Zweden het indamt

Schaduw-AI is AI die medewerkers op eigen houtje gebruiken, buiten zicht van de organisatie: de gratis ChatGPT op de werklaptop, met een klantmail erin geplakt. Dat is precies wat het Regeringskansliet nu dichtzet.

De Zweedse aanpak heeft vier bouwstenen:

1. Goedgekeurde tools met een contract. Copilot mocht pas na een beoordeling. In het Nederlandse bedrijfsleven is dat een zakelijk account met verwerkersovereenkomst, zoals ChatGPT Business of Claude Team, en geen Plus op een privéaccount.
2. Consumentenaccounts dicht. Niet alleen in een beleidsstuk, maar op de werkcomputer zelf. Een verbod op papier is het minimum.
3. Een gecontroleerde uitzondering. Wie meer nodig heeft, krijgt ChatGPT of Claude via het eigen platform, dus binnen het hek.
4. Regels over wat erin mag. Trafikverket laat zien dat het risico in de invoer zit. Weten welke gegevens nooit in een AI-tool mogen, valt onder de AI-geletterdheid die de AI Act al van werkgevers vraagt.

Alles bij elkaar blokkeert Zweden onbeheerde AI, niet AI. De bredere lijst staat in onze governance-checklist.

Vier vragen, en je ziet of je bedrijf ervoor staat zoals de Zweedse regering vanaf vandaag, of dat je mensen op eigen houtje AI gebruiken.

Interactief

Hoe staat jouw AI-gebruik ervoor?

De check

0 van 4 beantwoord

Kies alleen ja als alles in de vraag klopt.

Goedgekeurde tool met contract

1

Heeft je bedrijf een AI-tool goedgekeurd, met een zakelijk contract of verwerkersovereenkomst?

Zweden: Copilot is goedgekeurd, na een beoordeling waarbij de beveiliging omhoog ging.

JaNee

Gratis accounts dicht

2

Zijn gratis en privéaccounts van ChatGPT, Claude of DeepSeek op werkapparaten technisch afgesloten?

Zweden: ChatGPT en Claude zijn vanaf 26 oktober niet meer bereikbaar op werkcomputers. DeepSeek was al beperkt.

JaNee

Route voor een uitzondering

3

Kan wie meer nodig heeft dan de standaardtool via een vaste route een uitzondering krijgen?

Zweden: een deel van de medewerkers houdt ChatGPT en Claude, via een eigen AI-platform van de regering.

JaNee

Duidelijk welke gegevens niet mogen

4

Weten je medewerkers welke gegevens nooit in een AI-tool mogen, zoals klantgegevens of personeelsdossiers?

Bij het Zweedse Trafikverket vond een interne audit risico in wat medewerkers invoerden én in hoe ze de antwoorden gebruikten.

JaNee

Uitkomst: Nog geen oordeel

Vier vragen, één uitkomst

De uitkomst verschijnt zodra er iets te zeggen valt.

Gebouwd door AI Centrum Nederland op de Zweedse aanpak, zoals Sveriges Radio Ekot die op 23 oktober 2026 meldde. Geen juridisch advies.

De prijs van één standaard: afhankelijkheid

Wie Copilot als standaard kiest, kiest wat mij betreft ook voor Microsoft: voor zijn prijzen, zijn voorwaarden en zijn tempo.

Zweden dempt dat risico zelf: op het eigen platform blijven ChatGPT en Claude draaien, dus Microsoft is niet de enige leverancier in huis.

De Nederlandse Belastingdienst koos begin oktober een andere route: weg uit de Microsoft 365-cloud, naar eigen servers en open source. Beide overheden maken zich zorgen om informatiebeveiliging en kiezen toch tegengesteld. De opties voor die route staan in Europese alternatieven voor Microsoft 365.

Nederland: AI mag, na beoordeling

Het voorlopige standpunt van de Rijksoverheid uit december 2023 was terughoudend. Niet-gecontracteerde tools als ChatGPT voldeden "over het algemeen niet" aantoonbaar aan privacy- en auteursrecht (Binnenlands Bestuur).

In april 2025 verruimde het kabinet dat. Ambtenaren kregen meer ruimte voor generatieve AI, met voorwaarden: risicoanalyses, betrouwbare modellen en een voorkeur voor Europese en opensourcetoepassingen (Rijksoverheid). Een nieuwer standpunt vond ik niet.

In beide landen mag AI dus, zolang de organisatie de tool eerst heeft beoordeeld.

Volgende Stap

Weet je niet welke AI-tools je mensen nu gebruiken, en met welke gegevens? Neem contact op of volg een workshop voor je team.

Headerbeeld: OpenAI. Tijdlijn en animatie: AI Centrum Nederland, op basis van Sveriges Radio Ekot via SVT, Bulletin, Fria Tider en Security.nl. Blok: AI Centrum Nederland.