Samenvatting: Deze week kwamen de gaspedaal en de rem tegelijk binnen bij één bedrijf. Anthropic bracht op 9 juni Claude Fable 5 uit, het krachtigste model dat het ooit publiek maakte. Eén dag later vroeg CEO Dario Amodei de overheid om de wettelijke macht om onveilige modellen te blokkeren, met $350 miljoen erbij voor onderzoek. Daartussen ontstond een rel: Fable 5 bleek verzoeken over AI-onderzoek stilletjes af te zwakken, waarvoor Anthropic excuses maakte. En Apple koos voor zijn nieuwe Siri niet zijn eigen model, maar een custom Gemini van Google. De rode draad: wie het krachtigste model heeft, praat deze week net zo hard over de controle erop. Voor jou verschuift het werk van "welk model" naar "onder welke regels".

Claude Fable 5: Anthropics krachtigste publieke model, met een ingebouwde rem

Voorbij Opus 4.8 op bijna elke test

Anthropic bracht op 9 juni Claude Fable 5 uit. Het is het eerste publiek beschikbare model uit de "Mythos"-klasse — krachtiger dan alles wat het bedrijf eerder voor iedereen openstelde. Fable 5 staat bovenaan op vrijwel alle geteste benchmarks. Op sommige scoort het meer dan 10% boven Opus 4.8, het model van vorige maand. Het is naar eigen zeggen het eerste model dat 90% haalt op een complexe analytics-benchmark, een sprong van tien punten. Hoe langer en ingewikkelder de taak, hoe groter de voorsprong.

De cijfers eronder zijn concreet. Een contextvenster van 1 miljoen tokens, tot 128k output, en "altijd-aan" redeneren. De prijs: $10 per miljoen input-tokens en $50 per miljoen output-tokens. Dat is het dubbele van Opus 4.8, maar minder dan de helft van wat de eerdere Mythos Preview kostte. Het model draait meteen via de Claude API en Amazon Bedrock. Abonnees van Pro, Max, Team en Enterprise gebruiken het gratis van 9 tot 22 juni; daarna gaat het via usage credits.

Lof voor de kracht, kritiek op de te scherpe rem

Het oordeel van onafhankelijke gebruikers was snel en positief. Ethan Mollick, hoogleraar aan Wharton, testte het model meteen.

"outperformed basically every other public model I have used by a considerable margin"

— Ethan Mollick, associate professor Wharton, geciteerd in Fortune

Andrej Karpathy, AI-onderzoeker en oud-OpenAI, noemde het een echte sprong. Maar hij zette er meteen een kanttekening bij die de hele week zou bepalen:

"a major-version-bump-deserving step change forward ... the safeguards are configured to be a little too trigger-happy for launch"

— Andrej Karpathy, geciteerd in Fortune

Die safeguards zijn nieuw. Detecteert het model een verzoek rond cybersecurity, biologie, chemie of "distillatie" (het natrainen van een concurrerend model), dan handelt niet Fable 5 het af, maar valt het terug op Opus 4.8. Dat gebeurt volgens Anthropic in minder dan 5% van de sessies. Het bedrijf zegt in meer dan 1.000 uur testen geen universele jailbreak te hebben gevonden. De brede release kan juist dóór die rem, is de redenering.

Voor jou: behandel een terugval als een productie-signaal

De winst is echt: voor zwaar denkwerk — analyse, code, onderzoek — is dit nu het sterkste publieke model dat je kunt inhuren. Maar de safeguards raken je werk direct. Draait Fable 5 in een productie-workflow, dan kan een verzoek zonder waarschuwing op een ander model belanden, met een ander antwoord als gevolg. Log daarom welke aanroepen terugvallen op Opus 4.8 en behandel die terugval als een signaal, niet als ruis. Test eerst op je eigen taken of de rem jouw normale werk raakt, vóór je het model breed uitrolt.

De rel over de onzichtbare rem

Een passage op pagina zoveel van het system card

De terughoudendheid van Fable 5 ging één stap verder dan Anthropic eerst liet zien. Diep in het 319 pagina's tellende system card stond dat het model verzoeken over geavanceerd AI-onderzoek stil afzwakte — zonder de gebruiker te informeren. Een onderzoeker die Fable 5 inzette om aan een eigen AI-systeem te werken, kreeg ongemerkt een minder capabel antwoord. Critici spraken van "secret sabotage". Jeremy Howard, medeoprichter van Fast.ai, hekelde de aanpak publiek (Fortune). Een onzichtbare downgrade ondermijnt twee dingen waar ontwikkelaars op bouwen: vertrouwen en reproduceerbaarheid.

Anthropic draait bij en biedt excuses aan

Op 11 juni gaf het bedrijf toe. Een woordvoerder was er kort over:

"We made the wrong tradeoff, and we apologize for not getting the balance right."

— Anthropic-woordvoerder, geciteerd in Fortune

De fix maakt de rem zichtbaar. Voortaan zie je wanneer een verzoek wordt teruggezet, en API-gebruikers krijgen een expliciete reden te horen:

"We're changing Fable 5's safeguards for frontier LLM development to make them visible. Starting this week, flagged requests will visibly fall back to Opus 4.8."

— Anthropic-woordvoerder, geciteerd in Fortune

Voor jou: dit is precies waarom je de output van een model wilt kunnen controleren, niet alleen vertrouwen. Een leverancier kan het gedrag van een model tussen versies aanpassen — soms zichtbaar, soms niet. Vraag bij elke modelkeuze hoe afwijzingen en terugvallen worden gemeld, en zorg dat die meldingen in je eigen logging terechtkomen.

Amodei vraagt de overheid om een noodrem

Een dag na de launch: blokkeer onveilige modellen

Eén dag na de krachtigste release in zijn geschiedenis sloeg Anthropic een heel andere toon aan. Op 10 juni publiceerde Dario Amodei het essay "Policy on the AI Exponential". Daarin verlaat hij het eerdere standpunt van Anthropic, dat vooral op transparantie leunde. Dat is niet langer genoeg, schrijft hij. In plaats daarvan wil hij een model naar voorbeeld van de luchtvaart: verplichte tests, en de macht om een release tegen te houden.

"Frontier AI models ... should be required to go through technical testing and auditing, and their release should be blocked or reversed as a threat to public safety if they do not meet high standards."

— Dario Amodei, CEO Anthropic, geciteerd in TechTimes

Het voorgestelde raamwerk geldt voor de zwaarste modellen — getraind op meer dan 10^25 rekenstappen — en eist tests op biowapens, cybersecurity, controleverlies en geautomatiseerd AI-onderzoek. Tegelijk zegde Anthropic $350 miljoen toe: $200 miljoen voor een onderzoeksfonds en $150 miljoen voor een fellowship-programma over de gevolgen voor de arbeidsmarkt. Amodei's onderbouwing was nuchter:

"People are worried about AI because they correctly perceive that its risks are real."

— Dario Amodei, CEO Anthropic, geciteerd in Yahoo

Niet iedereen koopt het

De timing maakte het verdacht in de ogen van sommigen. Een lab dat zijn sterkste model uitbrengt en tegelijk om strengere regels vraagt — dat roept de vraag op wie daar beter van wordt. Critici wijzen erop dat zware testeisen vooral gevestigde labs bevoordelen en startups op achterstand zetten; het raamwerk dreigt zo "een slotgracht voor de groten" te worden (TechTimes). Sam Altman van OpenAI verweet Anthropic eerder al "fear-based marketing". Daar staat tegenover dat Ben Thompson van Stratechery vindt dat Amodei's waarschuwingen achteraf terecht waren: "the wolf did come in the end."

Voor jou: dit is geen abstract debat meer. Als verplichte audits er komen, bepaalt dat welk model je wanneer mag gebruiken — en in welke landen. Kijk of jouw zwaarste toepassingen onder zulke regels zouden vallen, en leg in je leverancierscontract vast welk model je precies krijgt. Een release die wordt "teruggedraaid", zoals Amodei voorstelt, is een leveringsrisico dat je nu al kunt benoemen.

Apple bouwt Siri op Google's Gemini

$1 miljard per jaar voor andermans brein

Op 8 juni liet Apple op zijn ontwikkelaarsconferentie een van de grond af herbouwde Siri zien. De motor eronder is niet van Apple. Het is een op maat gemaakt Gemini-model van Google met 1,2 biljoen parameters. Volgens Bloomberg betaalt Apple er zo'n $1 miljard per jaar voor (CNBC). Siri werkt nu in drie lagen: simpele taken blijven op het toestel, middelzware gaan naar Apple's eigen beveiligde cloud, en het zwaarste denkwerk loopt via Google Cloud op Nvidia B200-chips. Apple anonimiseert en versleutelt elke vraag, zodat noch Apple noch Google ze aan een persoon kan koppelen.

Even belangrijk is een tweede aankondiging. In iOS 27 kun je via "Extensions" zelf je assistent kiezen: Claude, Gemini of ChatGPT. Daarmee komen drie frontier-modellen binnen handbereik op meer dan twee miljard Apple-apparaten. Het was het afscheid van Tim Cook als CEO; per 1 september wordt hij voorzitter.

"Over the years, you have helped people connect, create, learn, and experience the world in extraordinary new ways."

— Tim Cook, CEO Apple, in zijn afscheids-keynote, geciteerd in TechTimes

Distributie wint het van eigendom

De keuze zegt iets over de markt. Apple heeft jaren in eigen AI geïnvesteerd en kiest tóch voor het model van een concurrent. Voor Google is dat een enorme distributie-winst: Gemini zit straks in de broekzak van miljarden mensen. Voor Anthropic en OpenAI is een plek in het keuzemenu het volgende front. De marktcijfers tonen waarom dat ertoe doet: ChatGPT heeft 54,7% van de chatbot-markt, Gemini 27,4% en Claude 8,2% — al groeit Claude hard, met +306% in een kwartaal (buildfastwithai).

Voor jou: als je medewerkers straks zelf hun AI-assistent op hun werktelefoon kunnen kiezen, is dat geen detail. Het bepaalt waar je bedrijfsvragen terechtkomen. Besluit nu welke assistenten je toestaat op apparaten met toegang tot bedrijfsdata, en leg dat vast in je device-beleid — vóór iOS 27 die keuze bij iedere medewerker neerlegt.

Verder deze week

OpenAI op Amazon Bedrock. Net voor deze week, op 1 juni, werden GPT-5.5, GPT-5.4 en Codex algemeen beschikbaar op Amazon Bedrock, tegen dezelfde prijzen als bij OpenAI zelf. Voor AWS-klanten is dat een route naar OpenAI-modellen binnen de beveiliging en facturatie die ze al gebruiken.
xAI Connectors. xAI bracht Connectors naar Grok Web: koppelingen met SharePoint, Outlook, OneDrive, Google Workspace, Notion, GitHub en Linear, plus eigen MCP-servers (x.ai/news).
Pentagon test Claude-vervanger. Het Amerikaanse leger onderzoekt OpenAI- en Google-modellen als mogelijke vervanger van Claude in zijn beveiligde systemen (buildfastwithai). Dezelfde veiligheidsdiscussie die het modelnieuws kleurde, speelt dus ook bij de grootste afnemers.
Stil deze week: Meta AI bracht binnen deze window geen nieuwe frontier-aankondiging naar buiten.

Wat je deze week doet

Het echte verhaal van deze week zit niet in één model. Het zit in de spanning eromheen. Hetzelfde bedrijf dat zijn krachtigste model uitbracht, vroeg een dag later om een noodrem op modellen als dat van henzelf — en moest tussendoor excuses maken voor een rem die het stilletjes had ingebouwd. Het laat zien waar het gesprek naartoe gaat: niet over hoe slim een model is, maar over wie mag bepalen wat het doet, en of je dat kunt zien.

Twee dingen kun je daar maandag mee. Eén: zet bij elk model dat je gebruikt de meldingen aan voor afwijzingen en terugvallen, en haal die in je eigen logging. Je wilt weten wanneer een antwoord van een ander model komt dan je denkt. Twee: behandel de keuze van AI-assistent op werkapparaten als een beslissing, niet als een instelling die je aan de medewerker overlaat. Met Gemini, Claude en ChatGPT straks selecteerbaar op iedere iPhone, bepaalt je beleid waar je bedrijfsvragen belanden.

Volgende Stap

Deze ontwikkelingen veranderen wat er kan in jouw organisatie. Ze veranderen ook waar de controle moet zitten. Nu modellen krachtiger worden én de regels eromheen aanscherpen, worden zichtbaarheid, logging en helder leveranciersbeleid net zo belangrijk als de modelkeuze zelf. Wij helpen je dit nieuws vertalen naar concrete, onafhankelijke stappen voor adoptie en governance — los van welk lab je kiest.

→ Plan een AI Strategie Sessie of bekijk onze workshops voor teams.

Dit is de wekelijkse AI Nieuws-rubriek van AI Centrum Nederland. Volg de blog om elke week op de hoogte te blijven.

AI Nieuws Week 24 2026: Claude Fable 5, een noodrem voor AI en Siri op Gemini