Hoeveel bedrijven in Nederland gebruiken AI? Eén op de zes

Hoeveel bedrijven in Nederland gebruiken AI? Volgens het CBS gebruikte in 2025 17 procent van alle bedrijven met twee of meer werkzame personen minstens één AI-technologie. Dat is één op de zes. Tel je alleen de bedrijven met tien of meer mensen, dan is het 33 procent, één op de drie. Met dat tweede getal staat Nederland zesde in de Europese Unie, waar het gemiddelde op 20 procent ligt.
Welk getal klopt? Allebei. Het verschil zit in wie je meetelt. In het eerste getal tellen de kleine bedrijven zwaar mee, en daar is AI nog zeldzaam.
17%
van alle Nederlandse bedrijven gebruikte AI in 2025 (CBS)
33%
van de bedrijven met 10 of meer werkzame personen (CBS)
66%
van de bedrijven met 250 of meer werkzame personen (CBS)
20%
EU-gemiddelde bij 10 of meer werkzame personen (Eurostat)
Hoeveel bedrijven in Nederland gebruiken AI volgens het CBS?
Het CBS vraagt het elk jaar na in zijn enquête naar ICT-gebruik bij bedrijven. Een bedrijf telt als AI-gebruiker als het minstens één van zeven technologieën inzet: tekstanalyse (textmining), het genereren van tekst of spraak, spraakherkenning, machine learning, softwarerobots die handelingen automatiseren (RPA), beeldherkenning of -bewerking, en autonome robots of drones.
Over alle bedrijven met twee of meer werkzame personen ziet de reeks er zo uit:
- 2023: 8 procent
- 2024: 13 procent
- 2025: 17 procent (voorlopig cijfer)
Voor bedrijven met tien of meer werkzame personen gaat de reeks verder terug, en daar zie je de knik. Van 2020 tot en met 2023 schommelde het gebruik tussen 13 en 16 procent. Toen kwam de sprong: 23 procent in 2024, 33 procent in 2025 (CBS, Digitalisering en kenniseconomie 2025).
De technologieën die het hardst groeiden, gaan allebei over taal. Textmining steeg van 14 naar 22 procent, het genereren van tekst of spraak van 12 naar 16 procent. Ik lees daarin de komst van ChatGPT en Copilot op kantoor. Het CBS vraagt niet naar merknamen, dus dat blijft mijn lezing.
Nog eens 10 procent van de bedrijven met tien of meer mensen overwoog AI in 2025 wel, maar begon er niet aan.
AI-adoptie in het mkb: hoe kleiner het bedrijf, hoe minder AI
Bij bedrijven tot 250 mensen was het gebruik na twee jaar minstens verdubbeld. Bij de grote ging het van 42 naar 66 procent. Toch werd het gat groter. In 2023 lagen microbedrijven 35 procentpunt achter op grote bedrijven, in 2025 was dat 52 procentpunt.
In maart 2026 bracht het CBS een apart rapport uit over de kleinste bedrijven (CBS). Daar komen deze cijfers uit, allemaal over 2025:
- 13,8 procent van de microbedrijven (2 tot 10 werkzame personen) gebruikte AI, ruim 3 procentpunt meer dan in 2024.
- Van het midden- en kleinbedrijf (10 tot 250 werkzame personen) gebruikte 29,8 procent AI, van het grootbedrijf 66,2 procent.
- Microbedrijven met AI maakten 17,9 procent van de omzet van alle microbedrijven in de onderzochte bedrijfstakken.
- Bijna de helft van de microbedrijven met AI (48,2 procent) haalde het binnen als kant-en-klare software van een leverancier.
Wie zoekt naar "AI-adoptie mkb", moet dus eerst vragen: welk mkb? Een installatiebedrijf met acht monteurs en een kantoor met tachtig mensen vallen allebei onder het mkb. In de statistiek liggen ze ver uit elkaar.
In welke sectoren wordt AI het meest gebruikt?
De informatie- en communicatiesector loopt ver voor. Bouw, vervoer en horeca lopen ver achter. Dit zijn de cijfers van het CBS over 2025, voor alle bedrijven met twee of meer werkzame personen (CBS):
| Sector | AI-gebruik 2025 |
|---|---|
| Informatie en communicatie | 54% |
| Specialistische zakelijke dienstverlening | 31% |
| Financiële dienstverlening | 28% |
| Verhuur en handel van onroerend goed | 21% |
| Energie, water en afvalbeheer | 18% |
| Industrie | 16% |
| Gezondheids- en welzijnszorg | 16% |
| Verhuur en overige zakelijke diensten | 16% |
| Handel | 12% |
| Vervoer en opslag | 7% |
| Bouwnijverheid | 7% |
| Horeca | 6% |
Bij bedrijven met tien of meer mensen liggen de koplopers hoger. Daar gebruikt 70 procent van de bedrijven in informatie en communicatie AI, 59 procent in de financiële dienstverlening en 55 procent in de specialistische zakelijke dienstverlening. Horeca, vervoer en bouw blijven ook in die groep steken tussen 16 en 21 procent (CBS).
Het patroon is logisch. Wie de hele dag met tekst en cijfers werkt, heeft het meest aan een taalmodel. Een dakdekker op een steiger heeft er weinig aan.
Waarvoor gebruiken bedrijven AI?
Marketing en verkoop staan bovenaan. Dit is het aandeel van de AI-gebruikers per toepassing (CBS, 2025):
- marketing of verkoop: 35 procent
- bedrijfsadministratie of bestuurstaken: 32 procent
- onderzoek, ontwikkeling of innovatie: 25 procent
- productie- of serviceprocessen: 18 procent
- boekhouding, controle of financieel beheer: 17 procent
- ICT-beveiliging: 11 procent
- logistiek: 4 procent
AI landt eerst waar tekst is: mailings, offertes, verslagen, notulen. Bij de microbedrijven is het beeld hetzelfde. Daar gaat AI het vaakst naar marketing en verkoop (32,7 procent) en administratie (25,9 procent). Het primaire proces, de productie of de dienst zelf, komt pas daarna.
AI-adoptie in Nederland vergeleken met de EU
Eurostat meet hetzelfde voor alle EU-landen, maar alleen bij bedrijven met tien of meer werkzame personen. In 2025 gebruikte 33,2 procent van de Nederlandse bedrijven AI. Alleen Denemarken (42,0), Finland (37,8), Zweden (35,0), België (34,5) en Luxemburg (33,6) zaten hoger. Het EU-gemiddelde was 20,0 procent, Duitsland kwam op 26,0 en Frankrijk op 18,2. Roemenië sloot de rij met 5,2 procent (Eurostat).
In elke grootteklasse ligt Nederland boven het EU-gemiddelde:
- 10 tot 50 werkzame personen: Nederland 28,8 procent, EU 17,0 procent
- 50 tot 250 werkzame personen: Nederland 46,6 procent, EU 30,4 procent
- 250 of meer werkzame personen: Nederland 67,6 procent, EU 55,0 procent
Eurostat komt per grootteklasse op net iets andere getallen uit dan het CBS-bericht hierboven. De volgorde en de afstand zijn dezelfde.
Zesde in Europa klinkt goed, en dat is het ook. Kijk wel even naar Denemarken. In 2023 lagen de twee landen nog dicht bij elkaar: Nederland 14,1 procent, Denemarken 15,2. Twee jaar later is het verschil bijna negen procentpunt.
Waarom je ook 70 procent tegenkomt
Zoek je op AI-adoptie in Nederland, dan vind je ook veel hogere getallen. De MKB Barometer van Exact, uitgevoerd door onderzoeksbureau Markteffect onder ruim 1.700 ondernemers in het eerste kwartaal van 2026, komt op 70 procent. Een jaar eerder gaf hetzelfde onderzoek nog 33 procent (Exact).
Dat spreekt het CBS niet tegen. Het meet iets anders. Het CBS geeft een percentage van alle bedrijven in de onderzochte bedrijfstakken en vraagt naar zeven omschreven technologieën. Exact vraagt ondernemers of ze AI gebruiken. Daar telt het schrijven van een tekst gewoon mee, en teksten en afbeeldingen maken is in dat onderzoek ook de grootste toepassing (56 procent).
Mijn advies: wil je een cijfer citeren in een plan of presentatie, neem dan het CBS of Eurostat. Dat zijn officiële statistieken, ze lopen al jaren en je kunt ze met andere landen vergelijken. Het Exact-cijfer vertelt je iets anders, en dat is ook waardevol: hoeveel ondernemers zelf al met een AI-tool aan de slag zijn.
Waarom driekwart van de bedrijven nog geen AI gebruikt
Het CBS splitst de niet-gebruikers in twee groepen. De grootste, driekwart van alle bedrijven, heeft AI nooit overwogen. Een kleinere groep overwoog het wel en begon toch niet. Die noemt deze redenen:
- gebrek aan ervaring: 73 procent
- zorgen over privacy: 49 procent
- onduidelijke juridische gevolgen: 42 procent
Bij de microbedrijven staat gebrek aan ervaring ook bovenaan, met 71,6 procent.
De grootste drempel is dus kennis. Dat is goed nieuws, want van alle drempels is dat de goedkoopste om weg te nemen. Privacy en de juridische kant zijn ook op te lossen, maar dan moet iemand in het bedrijf er een afspraak over maken.
Gebruiken is nog geen waarde halen
Hier houdt de statistiek op. Het CBS telt wie AI gebruikt, niet wat het oplevert. Voor dat tweede getal moet je naar ander onderzoek, en dat is een stuk minder rooskleurig.
Gartner vroeg deze zomer 2.002 CIO's wereldwijd hoe het gaat. Maar 13 procent zegt dat AI hun organisatie grote of transformerende waarde opleverde. Ik schreef er een aparte analyse over.
"Volume is not value. AI is creating a reckoning for organizations that lack fundamental disciplines, such as defining use-case value ahead of time and establishing criteria for when to walk away."
— Alicia Mullery, VP Analyst bij Gartner (Gartner)
In het Nederlandse mkb zie je hetzelfde gat. In de MKB Barometer gaat AI vooral naar laagdrempelig werk: teksten schrijven en afbeeldingen maken (56 procent). Voor inzicht in de prestaties van het bedrijf is het 36 procent. Bijna de helft (47 procent) weet nog niet goed hoe AI effectief in de eigen organisatie in te zetten. En 48 procent vindt het spannend om medewerkers met bedrijfsdata in AI te laten werken (Exact).
"Juist daar ligt de grootste waarde: niet in het automatiseren van een taak, maar in het verbeteren van besluitvorming."
— Joep Hoeks, Chief Product Officer bij Exact (Exact)
Het CBS zelf vond wel een verband. Bedrijven die AI gebruiken zijn vaker groot, investeren vaker in ICT en hebben vaker een hoge toegevoegde waarde. Van de AI-gebruikers met 50 of meer werkzame personen haalt ruim de helft minstens 10 miljoen euro toegevoegde waarde, tegen 39 procent van de niet-gebruikers (cijfers over 2023). Het CBS zegt er nadrukkelijk bij dat dit samenhang is en geen bewijs dat AI die waarde veroorzaakt (CBS). Het kan net zo goed zijn dat grote, rijke bedrijven gewoon eerder met AI beginnen. Dat ze rijk zijn dóór AI, staat nergens.
Ook de overheid rekent er al op. Het kabinet schat dat er bij het Rijk rond de 25.000 fte minder nodig zijn en noemt AI als middel. In dezelfde brief staat dat twintig jaar digitaliseren eerder meer werk opleverde (onze analyse).
Laat ik helder zijn. Een licentie is geen adoptie, en adoptie is nog geen resultaat. Het meeste werk zit in de mensen en de processen rond de tool. Waarom dat zo is, en hoe je het aanpakt, staat in Waarom AI-adoptie organisatiekunde is.
Waar sta jij ten opzichte van die 17 procent?
Een landelijk percentage zegt weinig over je eigen bedrijf. Of je meetelt bij de 17 procent of de 33 procent maakt niet uit. Wat telt, is of AI in jouw bedrijf in het werk zelf zit, of ernaast in een los tabblad.
Dat meet je niet met een statistiek. De AI Readiness Scan is gratis en kost je ongeveer twee minuten: negen vragen over de mens, het proces en de technologie. Je ziet je niveau, je score per pijler en welke pijler het eerst aandacht nodig heeft.
Volgende Stap
Weet je waar je staat en wil je het eerste proces kiezen waar AI echt iets oplevert? Neem contact op. We kijken samen naar je cijfers en je werk, niet naar het landelijk gemiddelde. Wil je eerst je team op niveau brengen, kijk dan bij de workshops.
Cijfers gecontroleerd op 6 november 2026. De CBS-cijfers over 2025 zijn voorlopig. De Europese cijfers over 2025 verschenen in december 2025; die over 2026 volgen naar verwachting rond dezelfde tijd, en dan werk ik deze pagina bij. Grafieken: eigen bewerking van cijfers van het CBS en Eurostat. Headerbeeld: gegenereerd door AI Centrum Nederland.
Lees ook

Maar 13 procent haalt echt waarde uit AI, zegt Gartner
Gartner vroeg 2.002 CIO's naar AI: 13 procent ziet grote waarde. De koplopers doen één ding anders. Ze spreken vooraf af wanneer ze stoppen.

EU-adviseur: Gemini-antwoord kan recht van nieuwsuitgevers schenden
Een AI-antwoord mag feiten samenvatten, maar geen betaalmuur omzeilen of een artikel overbodig maken, zegt de adviseur van het EU-Hof.

Welk AI-model is het nieuwst? ChatGPT, Gemini, Claude en Mistral naast elkaar
Nieuwste AI-model van ChatGPT, Gemini, Claude en Mistral naast elkaar: sinds wanneer, prijs en of het in Nederland al werkt. Bijgewerkt bij elke lancering.
Hoe AI-ready is jouw organisatie?
Doe de gratis AI-scan in 3 minuten en krijg een kansenkaart: twee kansen in uren per week, met een plan voor 90 dagen.