Ierland haalt waarborgen uit AVG-plan voor AI-training

Wie mag straks met jouw gegevens een AI-model trainen? Ierland, dit halfjaar voorzitter van de Raad van de EU, wil het antwoord in de AVG zetten, de Europese privacywet: wie er een "gerechtvaardigd belang" bij heeft. Dat is een van de zes wettelijke redenen om persoonsgegevens te gebruiken. Een bedrijf heeft dan geen toestemming nodig, als zijn belang zwaarder weegt dan de privacy van de mensen om wie het gaat. Het gaat om je posts op LinkedIn en Facebook, en om klantgegevens in AI-tools.

De Digitale Omnibus is een pakket dat de AVG en andere digitale regels moet vereenvoudigen. Het deel over de AI Act, de Europese AI-wet, is al wet. Het AVG-deel nog niet. De Ierse compromistekst van 3 september is vertrouwelijk; privacyorganisatie noyb publiceerde hem (Raadsdocument 12535/26).

Ierland zet AI-training terug in de AVG-tekst

De Europese Commissie stelde op 19 november 2025 een nieuw artikel 88c voor, speciaal over AI (William Fry). Betrouwbare AI is volgens de Commissie de sleutel tot groei en innovatie (voorstel). Een compromis zonder dat artikel strandde op 26 juni op een blokkerende minderheid, deels van landen die méér versoepeling wilden (Kamerbrief).

Ierland zet het terug als artikel 88 bis. Daarin staat dat persoonsgegevens gebruikt mogen worden om AI te ontwikkelen en te draaien, op basis van gerechtvaardigd belang ("may be carried out for a legitimate interest").

Max Schrems, oprichter van noyb, noemt het "digitale onteigening" van Europeanen ("nothing but a digital expropriation of Europeans") (noyb). Praxikon, dat organisaties over de AVG adviseert, leest het droger: de belangenafweging blijft verplicht (Praxikon). De Europese privacytoezichthouders (EDPB en EDPS) vonden zo'n artikel in februari al overbodig: het maakt juridisch niets duidelijker ("does not bring any legal clarification"). Gerechtvaardigd belang kan nu ook al, per geval (opinie 2/2026).

Het onvoorwaardelijke bezwaarrecht staat nergens meer in de tekst

De Commissie had in lid 2 remmen ingebouwd: zuinig zijn met data bij bronkeuze en training, extra transparantie en een onvoorwaardelijk recht van bezwaar. Juist dat recht verwelkomden de toezichthouders.

In de Ierse tekst is die lijst doorgehaald, net als de overweging die dezelfde waarborgen noemde (p. 24 en 127). Lid 2 zegt nu alleen dat een organisatie nog steeds een passende grondslag moet kiezen. Lid 3 vraagt in algemene termen om passende technische en organisatorische maatregelen. Het gewone bezwaarrecht uit de AVG blijft, maar dat kent voorwaarden (artikel 21).

De belangenafweging en de extra bescherming van kinderen staan niet meer uitgeschreven in het artikel, wel in overweging 33a: de toelichting vóór de artikelen. Via de verwijzing naar artikel 6 lid 1 f blijft de toets gelden. De uitzondering als een andere wet toestemming eist, staat alleen in die overweging.

De doorhaling vind ik het belangrijkste. AI staat dan als erkend belang in de wet, en de remmen die de Commissie erbij zette, zijn weg.

Pseudonieme gegevens, waarin de naam is vervangen door bijvoorbeeld een klantnummer, vallen nu onder de AVG. De Commissie wilde ze buiten de AVG halen voor wie de persoon niet kan identificeren, via een nieuwe definitie. De Raad doet dat sinds juni in een apart artikel, nu artikel 25a. Voor een verwerker, een partij die in opdracht werkt, blijven het persoonsgegevens.

Meta en LinkedIn trainen al op gerechtvaardigd belang

Meta traint sinds eind mei 2025 op openbare posts van volwassen Europeanen, met een bezwaarformulier (Meta, DPC). LinkedIn gebruikt sinds 3 november 2025 profielgegevens en openbare posts (geen privéberichten), met de instelling standaard aan (NOS, LinkedIn).

Bij klantgegevens in AI-tools telt de verwerkersovereenkomst: het contract waarin staat dat de leverancier ze alleen in jouw opdracht gebruikt. Daar verandert artikel 88 bis niets aan. Bepaalt de leverancier zelf wat hij met de data doet, zoals bij een persoonlijk account? Dan kan hij zich volgens mij makkelijker op gerechtvaardigd belang beroepen. Bij ChatGPT Plus staat training op gesprekken standaard aan, bij Business uit (ChatGPT zakelijk).

Interactief

Wat het Ierse AVG-voorstel verandert

GegevensWaarborgenPartijen

Klantdata in een AI-toolOpenbare postsPseudonieme gegevens

Gekozen: Klantdata in een AI-tool

• Nu (AVG)

  Met een verwerkersovereenkomst gebruikt een leverancier de gegevens alleen in jouw opdracht. Bij ChatGPT Plus staat training op gesprekken standaard aan, bij Business uit.

  AVGOpenAI, datacontroleOpenAI, zakelijk

• Commissie, nov 2025

  Artikel 88c: verwerking voor AI kan op gerechtvaardigd belang, met een onvoorwaardelijk recht van bezwaar.

  Commissietekst (William Fry)

• Ierse tekst, sep 2026

  Artikel 88 bis: verwerking voor AI kan op gerechtvaardigd belang. Aan de rol van een leverancier met een verwerkersovereenkomst verandert dat niets.

  Raadsdocument 12535/26

Toelichting

Bepaalt de leverancier zelf wat hij met de data doet, zoals bij een persoonlijk account? Dan kan hij zich volgens mij makkelijker op gerechtvaardigd belang beroepen.

Samengesteld door AI Centrum Nederland uit de Ierse tekst van 3 september (Raadsdocument 12535/26), de Commissietekst en de genoemde bronnen. Stand 8 oktober 2026. Een nieuwere Raadstekst is niet openbaar. Geen juridisch advies.

Het kabinet wil het AI-artikel nu alleen verduidelijken

Op 18 juni moest de bepaling er volgens het kabinet nog helemaal uit (Kamerbrief). Het mocht ook niet terugkomen als overweging. Op 5 oktober wil Nederland verduidelijken dat de AVG-eisen voor een grondslag "onverminderd van toepassing zijn" bij AI. Er lijkt "uitzicht op een compromis" (Kamerbrief).

Barbara Kathmann (PRO) en Laurens Dassen (Volt) dienden op 6 oktober een motie in, een niet-bindend verzoek aan het kabinet. Die vraagt om het standpunt "dat de AVG niet verzwakt wordt", en om medestanders in de Raad (motie). Het kabinet koos geen kant ("oordeel Kamer"). De Kamer nam de motie op 8 oktober aan, bij handopsteken (uitslag).

"Het is van de zotte dat Europese landen ónze persoonsgegevens aan big tech willen overleveren."

Staatssecretaris Aerdts (Economische Zaken en Klimaat) kondigde een stemverklaring aan: een schriftelijke toelichting bij de Nederlandse stem, geen veto. Of Nederland instemt, wil het kabinet pas zeggen als het compromis voor de stemming er ligt (beslisnota). Een nieuwere tekst is volgens haar "mede op basis van Nederlandse voorstellen verduidelijkt". Dit stuk gaat uit van de tekst van 3 september, de laatste die openbaar is.

De lidstaten stelden hun stemming uit

Het besluit over het Raadsmandaat, de onderhandelingspositie van de lidstaten, ligt bij Coreper: het overleg van de EU-ambassadeurs. Op 7 oktober bleef het daar bij een bespreking. Duitsland en Frankrijk lieten de stemming uitstellen, vooral om bedrijfsgeheimen in de Data Act, een ander deel van het pakket (Agence Europe). Agence Europe noemt 11 oktober, maar dat is een zondag; een officiële nieuwe datum is er niet.

Het Europees Parlement werkt aan een eigen positie; zijn commissies LIBE en ITRE stemmen in februari 2027 (verslag). Daarna onderhandelen Parlement, Raad en Commissie in de triloog. Tot die klaar is, blijft de huidige AVG gewoon gelden.

Volgende Stap

Welke AI-tools krijgen bij jullie klantgegevens, en op welk contract? Lees de AI-governance checklist of neem contact op.

Headerbeeld: AI Centrum Nederland, naar Raadsdocument 12535/26.