AI-beleid opstellen: wat erin moet, met sjabloon

Een AI-beleid opstellen begint bij drie vragen: welke tools mogen, welke gegevens gaan er nooit in, en wie controleert wat de AI maakt. Zet daar een eigenaar, een meldprocedure en een herzieningsdatum bij, en je hebt een beleid van twee A4. Wettelijk verplicht is zo'n document niet, de inhoud grotendeels wel. De AI Act eist maatregelen voor AI-geletterdheid en de AVG eist bescherming van persoonsgegevens. En de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) wil dat je met medewerkers vastlegt wat ze in een chatbot mogen zetten.
Stand van zaken op 6 november 2026. Dit is bronnenonderzoek, geen juridisch advies.
Is een AI-beleid verplicht?
Geen enkele wet schrijft een document voor met de titel "AI-beleid". De KVK schrijft daarom dat een AI-beleid "niet verplicht" is (KVK, bijgewerkt 26 maart 2026). Dat klopt voor het papier. Voor de inhoud klopt het niet.
Vier regels dwingen je om vrijwel alles wat in een AI-beleid staat toch vast te leggen:
- Artikel 4 van de AI Act. Sinds 2 februari 2025 neemt elke organisatie die AI gebruikt maatregelen voor de AI-geletterdheid van personeel en ingehuurde krachten. Sinds 27 juli 2026 hoeft daarbij geen vast niveau meer gehaald te worden, maar maatregelen nemen moet nog steeds. Hoe dat zit, staat in onze post over AI-geletterdheid.
- Artikel 24 van de AVG, die sinds 25 mei 2018 geldt. Wie persoonsgegevens verwerkt, neemt "passende technische en organisatorische maatregelen" en moet kunnen aantonen dat hij zich aan de wet houdt. Waar dat in verhouding staat, hoort daar "een passend gegevensbeschermingsbeleid" bij (AVG).
- Artikel 5 van de AI Act. Sommige toepassingen zijn sinds 2 februari 2025 verboden, zoals AI die emoties van mensen op de werkplek afleidt, behalve om medische of veiligheidsredenen (AI Act Service Desk). Je beleid is de plek waar je dat uitsluit.
- De meldplicht voor datalekken. Een datalek meld je binnen 72 uur aan de AP, tenzij het waarschijnlijk geen risico oplevert (artikel 33 AVG). Zonder afgesproken route hoort niemand het op tijd.
De AP maakt de koppeling zelf. Zij kreeg meldingen van datalekken doordat medewerkers persoonsgegevens in een AI-chatbot zetten. Bij een huisartsenpraktijk ging het om medische gegevens, bij een telecombedrijf om een bestand met klantadressen. De AP schrijft:
"Vaak gebruiken medewerkers de chatbots op eigen initiatief en tegen de afspraken met de werkgever in: als daarbij persoonsgegevens zijn ingevoerd, dan is sprake van een datalek. Soms is het gebruik van AI-chatbots onderdeel van het beleid van organisaties: dan is het geen datalek, maar vaak niet wettelijk toegestaan."
— Autoriteit Persoonsgegevens, 6 augustus 2024 (bron)
Papier alleen beschermt je dus niet. Wie in zijn beleid ChatGPT voor klantdossiers toestaat, maakt die verwerking daarmee nog niet rechtmatig. Het beleid moet de juiste dingen toestaan.
Waarom het zonder beleid misgaat
Ruim een derde van de werknemers (35%) gebruikt soms of vaker AI zonder toestemming of medeweten van de werkgever, meet Alert Online 2026 (rapport). Ongeveer vier op de tien weet welke tools mogen. Het rapport legt zelf het verband: wie weet wat mag, gebruikt minder vaak een privé-account.
Hoe dat er in de praktijk uitziet, liet de gemeente Eindhoven zien. Een steekproef over 23 september tot 23 oktober 2025 vond dat medewerkers onder meer Jeugdwetdocumenten, interne verslagen en cv's naar openbare AI-websites hadden geüpload. Hoeveel bestanden het waren, kon de gemeente niet vaststellen. Sinds 23 oktober zijn openbare AI-websites daar geblokkeerd en werken medewerkers met een interne tool (Omroep Brabant).
Eindhoven koos na het lek voor één toegestane omgeving en een blokkade van de rest. Dat besluit kun je ook nemen voordat er iets lekt.
AI-beleid opstellen in vijf stappen
Wat je vooraf in kaart brengt (welke tools er al draaien, welke toepassingen een hoog risico hebben) staat in de governance-checklist. Dit stuk gaat over het document zelf.
- Wijs een eigenaar aan. Eén persoon schrijft en onderhoudt het beleid. In een mkb-bedrijf is dat vaak de directeur, de office manager of wie de privacy al doet.
- Haal op wat er al is. Het overzicht van tools, je privacybeleid, je personeelshandboek. Het AI-beleid kan een hoofdstuk in dat handboek worden, schrijft de KVK.
- Vul het sjabloon hieronder in. Houd het op twee A4. Een medewerker moet het in vijf minuten gelezen hebben.
- Leg het voor aan de ondernemingsraad, als je die hebt. Zie verderop.
- Leg het uit en registreer wie het kreeg. Per rol een korte uitleg is genoeg. Die registratie telt ook als bewijs voor artikel 4.
Voorbeeld AI-beleid: het sjabloon in acht onderdelen
De teksten tussen de blokken zijn voorbeelden. Vervang wat tussen haken staat.
1. Doel en voor wie het geldt
Vergeet ingehuurde krachten niet: artikel 4 telt iedereen mee die namens jou met AI werkt. De gemeente Bergeijk laat haar AI-beleid ook gelden voor leveranciers die in opdracht van de gemeente werken (Gemeenteblad 2024, 263647).
Dit beleid geldt voor alle medewerkers, stagiairs, uitzendkrachten en zzp'ers die voor [bedrijfsnaam] werken. We willen dat je AI gebruikt waar het je werk beter maakt, zonder dat klantgegevens of bedrijfsgeheimen op straat komen te liggen.
2. Welke tools mogen
De groene lijst. Noem per tool het zakelijke account en waarvoor hij mag. Een privé-abonnement op ChatGPT Plus is een ander product dan ChatGPT Business, ook als de zaak het betaalt; het verschil staat in onze post over ChatGPT zakelijk.
Toegestaan zijn: [Microsoft 365 Copilot, via je werkaccount] voor alle taken binnen Microsoft 365, en [ChatGPT Business, via je werkaccount] voor teksten, samenvattingen en analyses. Privé-accounts en gratis versies gebruik je niet voor werk. Wil je een andere tool, vraag die aan bij [eigenaar]. Je hoort binnen [tien werkdagen] of hij op de lijst komt.
3. Welke gegevens er nooit in gaan
Dit onderdeel lezen mensen echt. Maak het concreet, met voorbeelden uit jullie eigen werk. Voor een indeling in vier niveaus, van openbaar tot strikt geheim, gebruik je de tabel uit de governance-checklist.
Deze gegevens zet je in geen enkele AI-tool, ook niet in een goedgekeurde: gezondheidsgegevens, BSN's, wachtwoorden en inloggegevens, gegevens over strafzaken, en [cv's van sollicitanten]. In een tool die niet op de groene lijst staat zet je helemaal geen gegevens van klanten, collega's of leveranciers. Twijfel je, laat het eruit en vraag het [eigenaar].
Spreek met de leverancier af dat hij je invoer niet opslaat; die mogelijkheid noemt de AP zelf (AP). Neem in dezelfde afspraak op dat hij er zijn model niet mee traint. Bij een zakelijke tool hoort ook een verwerkersovereenkomst.
4. Menselijke controle
AI verzint feiten die er overtuigend uitzien. Leg vast dat de medewerker verantwoordelijk blijft voor wat hij verstuurt, en dat AI niet zelf over mensen beslist.
Jij bent verantwoordelijk voor alles wat je met hulp van AI maakt. Controleer feiten, cijfers, namen en bronnen voordat je iets deelt. AI neemt geen besluiten over mensen: geen afwijzing van een sollicitant, geen beoordeling van een collega, geen weigering van een klant zonder dat een mens het besluit neemt. AI die emoties van collega's of klanten afleidt, gebruiken we niet.
Wie AI wil inzetten bij werving en selectie of personeelsbeoordeling, valt onder de regels voor hoog-risico-AI. Die gaan in op 2 december 2027. Werkgevers moeten dan vóór het gebruik de werknemersvertegenwoordiging en de betrokken werknemers informeren (artikel 26, lid 7, AI Act Service Desk). Zet in je beleid dat zulke toepassingen eerst langs de eigenaar gaan.
5. Wanneer je meldt dat er AI in zit
Een AI-label is wettelijk alleen verplicht bij deepfakes en bij AI-tekst over publieke zaken zonder redactie. Wat dat voor marketing betekent, staat in onze post over het AI-label. Je beleid hoeft die regels niet te herhalen, wel te zeggen wat jullie eigen afspraak is.
Maak je met AI een realistisch beeld, geluid of video van een bestaand persoon of product, dan zet je er een zichtbaar label bij. Vraagt een klant of we AI gebruiken, dan zeggen we eerlijk waarvoor.
6. Als het misgaat
De 72 uur van de AVG gaan lopen zodra je organisatie van het lek weet. Een medewerker moet dus weten bij wie hij binnen een uur terechtkan, ook als het zijn eigen fout is.
Heb je per ongeluk persoonsgegevens of vertrouwelijke stukken in een AI-tool gezet, meld het dan direct bij [naam en telefoonnummer]. Je krijgt er geen straf voor als je het meteen meldt. Wij beoordelen of het een datalek is en of we het bij de Autoriteit Persoonsgegevens moeten melden.
De belofte van geen straf is een keuze. Ik zou hem houden: een medewerker die straf verwacht, meldt niet.
7. Wie eigenaar is
Eén naam, met een vervanger. Anders ligt alles stil zodra de eigenaar op vakantie is.
Eigenaar van dit beleid is [naam, functie]. Bij afwezigheid is dat [naam]. De eigenaar houdt de groene lijst bij, beoordeelt aanvragen voor nieuwe tools en is het aanspreekpunt bij vragen en incidenten.
8. Uitleg, registratie en herziening
Voor de uitleg aan medewerkers hoef je geen cursus met diploma in te kopen. De Europese Commissie op de vraag of een certificaat nodig is:
"There is no need for a certificate. Organisations can keep an internal record of trainings and/or other guiding initiatives."
— Europese Commissie, Q&A over AI-geletterdheid, bijgewerkt 20 oktober 2026 (bron)
Een vaste governance-structuur schrijft de Commissie ook niet voor.
Voor de herziening is geen wettelijke termijn. Bergeijk evalueert haar beleid jaarlijks, door de privacy officer of CISO. Ik zou elk half jaar kijken: de tools veranderen sneller dan een jaar.
Nieuwe collega's krijgen in hun eerste week uitleg over dit beleid. [Eigenaar] houdt bij wie welke uitleg kreeg. Dit beleid wordt elk half jaar herzien, en eerder bij een nieuwe tool, een incident of nieuwe regelgeving. Volgende herziening: [datum].
Checklist: staat dit in jouw AI-beleid?
Vink af wat je al hebt; je voortgang blijft in deze browser bewaard.
0 van 13 afgerond
De ondernemingsraad moet vaak instemmen
Een onderneming met 50 of meer mensen moet een ondernemingsraad hebben (artikel 2 WOR). Die heeft instemmingsrecht op drie soorten regelingen die een AI-beleid raakt (artikel 27, lid 1, onder f, k en l). Het gaat om personeelsopleiding en de verwerking van persoonsgegevens van personeel. En om voorzieningen die geschikt zijn om gedrag of prestaties van personeel te controleren.
Regel je verplichte uitleg, dan is het een opleidingsregeling. Log je wie welke AI-tool gebruikt, of blokkeer en monitor je dataverkeer zoals Eindhoven, dan gaat het om een voorziening die gedrag kan controleren (onderdeel l). Gebruik je AI om het werk van personeel te beoordelen, dan geldt ook onderdeel g.
Voor de invoering van een belangrijke nieuwe technologische voorziening heeft de OR adviesrecht (artikel 25, lid 1, onder k). Een organisatiebrede uitrol van Copilot kan daaronder vallen. Mijn advies: leg het beleid voor voordat je het invoert. Een instemmingsplichtig besluit zonder instemming is nietig zodra de OR daar binnen een maand schriftelijk een beroep op doet (artikel 27, lid 5). Staat het onderwerp al inhoudelijk in je cao, dan is instemming niet nodig.
AI-beleid voor gemeente, overheid of advocatenkantoor
Gemeente en overheid. Voor de hele overheid geldt sinds 22 april 2025 een gezamenlijk standpunt over generatieve AI, afgesproken met gemeenten, provincies, waterschappen en uitvoeringsorganisaties (Rijksoverheid). Ambtenaren krijgen meer ruimte, met risicoanalyses en betrouwbare modellen als voorwaarde. Een eigen beleid blijft nodig: Bergeijk legde het hare vast als beleidsregel in het Gemeenteblad, inclusief menselijke controle op besluiten waar AI bij helpt.
Advocatenkantoor. De Nederlandse orde van advocaten (NOvA) heeft aanbevelingen voor AI in de advocatuur (NOvA). Drie ervan kun je zo in een kantoorbeleid zetten. Gebruik geen vertrouwelijke gegevens in gratis tools. Controleer citaten, jurisprudentie en feiten altijd handmatig. En vraag de cliënt toestemming voor AI-gebruik in het dossier. De NOvA brengt ze als aanbevelingen; wie ze overneemt, zit op de veilige kant.
Veelgestelde vragen over een AI-beleid
Hoe lang moet een AI-beleid zijn?
Twee A4 is wat mij betreft genoeg voor de meeste mkb-bedrijven. Wat langer is, leest niemand. Details zoals de groene lijst kun je in een bijlage zetten die je los bijwerkt.
Wie stelt het AI-beleid op?
Eén eigenaar, meestal de directie of wie de privacy doet, met input van IT en HR. Heb je een OR, betrek die vóórdat het beleid ingaat.
Is een AI-beleid verplicht voor een klein bedrijf?
Het document is niet verplicht, ook niet voor een klein bedrijf. De plichten erachter gelden wel voor elke organisatie waar mensen AI voor hun werk gebruiken: AI-geletterdheid, bescherming van persoonsgegevens en de meldplicht bij een datalek.
Waar vind ik een voorbeeld van een AI-beleid?
Het sjabloon in dit artikel is een voorbeeld dat je kunt overnemen. Een openbaar voorbeeld van een overheidsorganisatie is de beleidsregel van de gemeente Bergeijk in het Gemeenteblad.
Volgende Stap
Wil je het beleid niet alleen schrijven? In het traject AI-beleid opstellen met je team maken we samen het gebruiksbeleid, de risico- en compliancechecklist voor AVG en AI Act, en de rolverdeling. Liever zelf invullen? Het pakket Veilig werken met AI bevat beleid, datakaart, toolmatrix en procedures als invulbare bestanden. Wil je eerst weten waar je staat, doe dan de gratis AI-scan. Twijfel je over je situatie, neem contact op.
Headerbeeld: AI Centrum Nederland (gegenereerd). Tijdlijn: eigen weergave op basis van de AI Act, de AVG en de Autoriteit Persoonsgegevens.
Lees ook

Italië eist een mens bij AI-ontslag. Wat geldt hier al?
Italië eist sinds 23 oktober een mens bij ontslag, beoordeling en aanname met AI. Wat de AI Act werkgevers vraagt en wat de AVG hier nu al eist.

Update met AI in je boekhoudpakket of CRM? Dit spreek je af
Je software krijgt via een update ineens AI. Een handreiking van BZK zegt wat je dan regelt: melden, opt-in, data, contract en een eigenaar.

Mag AI beslissen over krediet? Ja, maar nooit alleen
Mag AI beslissen over krediet? Artikel 22 AVG en het Schufa-arrest gelden nu al, de AI Act-eisen vanaf 2 december 2027. Zo zit het voor het mkb.
Hoe AI-ready is jouw organisatie?
Doe de gratis AI-scan in 3 minuten en krijg een kansenkaart: twee kansen in uren per week, met een plan voor 90 dagen.